kratos23939
Member
Phần 3 của bài tiếp tục chúng ta sẽ đi tiếp mục 3. mục này mới nha mọi người
3. Một số mô hình tokenomics thường gặp
Dưới đây là một số mô hình tokenomics mà bạn sẽ thường gặp trong thị trường. Mỗi mô hình đều có rủi ro và cơ hội riêng của nó.3.1 Tokenomics theo hình bậc thang
Mô hình này có điểm đặc trưng đó là sẽ mở khóa lớn theo từng mốc nhất định. Ví dụ:- Đặc trưng: Được mở khóa theo từng đợt, điều này giúp chúng ta có thể chủ động điều chỉnh vị thế trước các đợt mở khóa.
- Lưu ý: Nếu tham gia giao dịch với những kiểu mô hình như này, bạn cần chú ý các mốc mở khóa token cho quỹ. Quỹ cầm token chưa chắc là họ sẽ bán, nhưng đó cũng là một rủi ro bạn cần cân nhắc khi đầu cơ.
- Ưu điểm: Đây là kiểu tokenomics mà các anh em đầu cơ khá ưa thích, vì nó rõ ràng và cho họ biết cần làm gì khi tới thời điểm unlock.
3.2 Tokenomics mở khóa nhỏ giọt
Bên cạnh kiểu mô hình phía trên, một kiểu tokenomics khác đó là mở khóa lượng nhỏ trong thời gian dài (Drip Unlock). Điển hình của dạng này có thể kể đến tokenomics của SUI, STRK hay WLD.Một số điều cần lưu ý khi giao dịch với mô hình tokenomics dạng này bao gồm:
- Hiểu rõ lịch trình: Xem xét kỹ biểu đồ vesting schedule để biết lượng token sẽ được mở khóa tại từng thời điểm và số token đó dành cho ai? Ví dụ: SUI được mở khóa dần từ tháng 5/2023 đến 5/2030, với các phần lớn dành cho Community (Comunity Reserve – 29,6% và Community Access – 28,6%)
- Đánh giá phân bổ token (Allocation): Xem xét cách token được phân bổ cho các nhóm khác nhau (Team, Investors, Community, Reserve). Trong trường hợp của SUI, 52,2% token vẫn chưa được mở khóa (untracked), và các phần lớn dành cho cộng đồng, nhưng cũng có phần cho Early Contributors (6,13%) và Investors (3,51%).
- Ưu điểm: Các nhóm như team, investors thường bị khóa token trong thời gian dài (như đến 2030 với SUI), điều này khuyến khích họ cam kết với dự án lâu dài.
- Nhược điểm: Mỗi lần mở khóa là một cơ hội để các holder lớn (như investors, early contributors) bán token, tạo áp lực bán tạm thời. Ngoài ra, bạn cần theo dõi sát sao lịch mở khóa và hành vi của các ví lớn, điều này đòi hỏi nhiều thời gian và công sức.
Ví dụ về Sui và Starknet – 2 dự án đều có mô hình unlock nhỏ giọt và nhiều điểm chung khác nhưng kết quả rất khác nhau:
- Sui và Starknet đều trải qua FUD về airdrop và sự quay lưng từ cộng đồng trong giai đoạn đầu.
- Sui và Starknet đều là những dự án cơ sở hạ tầng lớn.
- Mô hình Tokenomics mở khóa theo kiểu nhỏ giọt.
Vậy mới thấy, nội tại dự án đóng vai trò vô cùng quan trọng trong mô hình tokenomics nhỏ giọt như vậy.
3.3 Tokenomics theo dạng Fair-launch
Bên cạnh các mô hình mở khóa theo lịch trình (bậc thang hoặc nhỏ giọt), một dạng tokenomics phổ biến trong chu kỳ thị trường hiện tại là Fair-launch, nơi 100% token được mở khóa và phân phối ngay từ đầu, không có giai đoạn khóa (vesting) hay giữ lại bởi đội ngũ phát triển. Mô hình này thường xuất hiện ở các dự án memecoin hoặc AI Agent, với mục tiêu tạo sự minh bạch và công bằng trong phân phối token.Mặc dù mô hình Fair-launch loại bỏ lo ngại về lịch mở khóa, nhưng nhà đầu tư vẫn cần đánh giá kỹ lưỡng nhiều yếu tố để tránh rủi ro:
- Kiểm tra nguồn cung: Xác định tổng nguồn cung của token và đảm bảo rằng nó đã được phân phối hoàn toàn. Với mô hình fair-launch, nguồn cung thường được công khai minh bạch và không có token bị khóa (locked) hay giữ lại bởi team/dev. Nếu thông tin về nguồn cung mập mờ hoặc có dấu hiệu token bị giữ lại không công khai, thì đây là cảnh báo đỏ với dự án.
- Phân tích phân phối token (Holder Distribution): Vì không có vesting hay khóa, điều quan trọng là bạn phải kiểm tra xem token được phân phối như thế nào giữa các ví. Fair-launch lý tưởng là phân phối đồng đều, không bị tập trung vào tay một vài “cá mập” (whales).
- Kiểm tra thanh khoản (Liquidity): Với Fair-launch, thanh khoản thường được cung cấp bởi cộng đồng qua các sàn DEX như Uniswap, PancakeSwap, hoặc Raydium. Bạn cần xem xét xem liquidity pool (LP) có đủ lớn và ổn định không.
Với mô hình Fair-launch, ban đầu, dự án (hoặc cộng đồng) tạo một Liquidity Pool trên sàn DEX bằng cách gửi token của dự án cùng với một lượng native coin (ETH, BNB, SOL…) vào pool. Điều này giúp người dùng có thể giao dịch token.
Nếu đúng theo lý thuyết Fair-launch, Pool này thường được quảng bá là do “cộng đồng cung cấp”, nhưng đôi khi đội ngũ phát triển hoặc một nhóm nhỏ vẫn âm thầm kiểm soát phần lớn thanh khoản.
Sau khi Pool được tạo, dự án có thể dùng marketing (Shill trên X, Telegram) để thu hút nhà đầu tư mua token, đẩy giá lên cao.
Khi giá đạt đỉnh hoặc đủ người tham gia, dev rug pull = rút toàn bộ thanh khoản khỏi Pool. Họ lấy đi lượng native coin (ETH, BNB…) và để lại token (Meme, AI Agent coin) vô giá trị trong pool.
Hãy học cách sử dụng các công cụ như Etherscan, DexTools, hoặc Nansen để kiểm tra Holder và thanh khoản. Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào như trên, hãy cân nhắc kỹ trước khi đầu tư, vì mô hình này rất dễ bị thao túng nếu không có cộng đồng mạnh hỗ trợ.
4. Thế nào là tokenomics đẹp?
Thực ra không có câu trả lời chung cho việc thế nào là một tokenomics tốt cũng như một khuôn mẫu chung để đánh giá tokenomics từ các dự án.Để đánh giá tokenomics tốt hay xấu, nó còn phụ thuộc vào muôn vàn biến số:
- Bạn đang đầu cơ ngắn hạn, theo trend hay muốn đầu tư dài hạn vào một dự án trong 3-5 năm?.
- Dự án bạn đầu tư thuộc lĩnh vực nào, sản phẩm muốn phát triển thì cần dùng token để làm gì?.
- Token có nhiều ứng dụng trong hệ sinh thái của dự án không? Rất nhiều nền tảng không cần ra mắt token vẫn hoạt động đều đặn và có doanh thu khủng. Điển hình như OpenSea, pump.fun, Polymarket… Không phải dự án có doanh thu tốt thì doanh thu đó sẽ được phản ánh vào token như cách mà bạn tự duy trong các công ty ở thị trường tài chính truyền thống.
5. Tổng kết
Hi vọng qua bài viết bạn đã có cái nhìn tổng quan về tokenomics là gì và cách đánh giá một bộ tokenomics. Thực ra, khái niệm về “tokenomics đẹp” vốn không tồn tại, “đẹp hay xấu” nó còn tùy thuộc vào vị thế, khẩu vị và mỗi giai đoạn thị trường khác nhau.
Sửa lần cuối: